Το Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου αποτελεί, εδώ και περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα, σημαντικό εκπαιδευτικό κύτταρο της ευρύτερης περιοχής της ανατολικής Λεμεσού. Η ίδρυση και η πορεία του συνδέονται άμεσα με τη ραγδαία πληθυσμιακή, οικιστική και κοινωνική ανάπτυξη του Αγίου Αθανασίου κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ού αιώνα και με την αυξανόμενη ανάγκη για δημιουργία σύγχρονων εκπαιδευτικών υποδομών που θα εξυπηρετούσαν τις οικογένειες της περιοχής.
Ο Άγιος Αθανάσιος δεν είχε πάντοτε τη σημερινή του μορφή. Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα αποτελούσε μια μικρή αγροτική κοινότητα, με τους κατοίκους της να ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία, την κτηνοτροφία, την παραγωγή χαρουπιών και σιτηρών, καθώς και με τη λατόμηση πέτρας και γυψόπετρας. Η εκπαίδευση κατείχε, ωστόσο, από νωρίς σημαντική θέση στη ζωή της κοινότητας. Ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα καταγράφεται οργανωμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα στην περιοχή, ενώ το 1916 η εκπαίδευση του Αγίου Αθανασίου διαχωρίστηκε από εκείνη της Μέσα Γειτονιάς, γεγονός που οδήγησε στην ανάγκη δημιουργίας ξεχωριστού σχολείου για τα παιδιά της κοινότητας.
Καθοριστική για τη μετέπειτα εξέλιξη της περιοχής υπήρξε η περίοδος μετά την τουρκική εισβολή του 1974. Η εγκατάσταση μεγάλου αριθμού εκτοπισμένων οικογενειών και η δημιουργία προσφυγικών συνοικισμών μετέβαλαν ουσιαστικά τον πληθυσμιακό και κοινωνικό χαρακτήρα του Αγίου Αθανασίου. Η μικρή κοινότητα άρχισε σταδιακά να μετατρέπεται σε ένα δυναμικά αναπτυσσόμενο αστικό κέντρο. Το 1986 ο Άγιος Αθανάσιος ανακηρύχθηκε σε Δήμο και κατά τις επόμενες δεκαετίες γνώρισε έντονη οικιστική, πληθυσμιακή και οικονομική ανάπτυξη.
Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται χαρακτηριστικά και στα δημογραφικά δεδομένα. Στην απογραφή του 2001 ο πληθυσμός του Αγίου Αθανασίου ανερχόταν σε 8.535 κατοίκους, ενώ δύο δεκαετίες αργότερα, στην απογραφή του 2021, καταγράφηκαν 16.520 κάτοικοι. Ο πληθυσμός της περιοχής σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε είκοσι χρόνια, γεγονός που καταδεικνύει τη δυναμική ανάπτυξή της και εξηγεί τις συνεχώς αυξανόμενες ανάγκες για σχολική στέγη και ιδιαίτερα για υποδομές Μέσης Εκπαίδευσης.
Μέσα σε αυτό το κοινωνικό και δημογραφικό περιβάλλον γεννήθηκε η ανάγκη δημιουργίας του Γυμνασίου Αγίου Αθανασίου. Στη δρομολόγηση της ανέγερσής του συνέβαλαν και οι οργανωμένοι γονείς της Λεμεσού. Σε μεταγενέστερη μαρτυρία του, ο Ντίνος Νικολαΐδης αναφέρει ότι, κατά την περίοδο της συμμετοχής του στην Ομοσπονδία Συνδέσμων Γονέων Μέσης Εκπαίδευσης Λεμεσού, μαζί με τον τότε Πρόεδρο της Ομοσπονδίας Ντίνο Έλληνα, συνέβαλαν στις προσπάθειες για δρομολόγηση της ανέγερσης του Γυμνασίου Αγίου Αθανασίου, καθώς και άλλων σχολικών μονάδων της περιοχής. Η αναφορά αυτή αναδεικνύει τη σημασία που είχε η συνεργασία της τοπικής κοινωνίας και των οργανωμένων γονέων στην ανάπτυξη της εκπαιδευτικής υποδομής της ανατολικής Λεμεσού.
Η ιστορική αφετηρία του Γυμνασίου Αγίου Αθανασίου τοποθετείται στο 1999. Σημαντικό τεκμήριο αποτελεί το ψηφιακό αρχείο «Αψίδα» του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, στο οποίο έχει ενταχθεί αρχειακό και φωτογραφικό υλικό του Δήμου Αγίου Αθανασίου. Στη σχετική καταχώριση αναφέρεται ρητά ότι το Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου «χτίστηκε το 1999». Το σχολείο ανεγέρθηκε σε κομβικό σημείο της περιοχής, κοντά στο Β΄ Δημοτικό Σχολείο Αγίου Αθανασίου και στο Νέο Κοιμητήριο Λεμεσού, αποτελώντας μέρος της ευρύτερης ανάπτυξης των εκπαιδευτικών υποδομών της περιοχής.
Το σχολείο άρχισε τη λειτουργία του τον Σεπτέμβριο του 1999. Κατά την πρώτη σχολική χρονιά λειτούργησαν δέκα τμήματα, πέντε της Α΄ και πέντε της Β΄ τάξης, με συνολικά 240 μαθητές και μαθήτριες. Την αμέσως επόμενη σχολική χρονιά, 2000-2001, το Γυμνάσιο απέκτησε πλέον την πλήρη οργανωτική του μορφή με τη λειτουργία και των τριών τάξεων του γυμνασιακού κύκλου.
Από τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, το Γυμνάσιο κλήθηκε να εξυπηρετήσει μια συνεχώς διευρυνόμενη και κοινωνικά πολυσύνθετη μαθητική κοινότητα. Παιδιά οικογενειών που ζούσαν για γενιές στην περιοχή, παιδιά εκτοπισμένων οικογενειών που είχαν εγκατασταθεί στον Άγιο Αθανάσιο μετά το 1974, αλλά και παιδιά οικογενειών που επέλεξαν αργότερα την περιοχή ως τόπο μόνιμης κατοικίας συναντήθηκαν στις αίθουσες και στην αυλή του ίδιου σχολείου. Με τον τρόπο αυτό, η ιστορία του Γυμνασίου συνδέθηκε σταδιακά με την ίδια την κοινωνική ιστορία του Αγίου Αθανασίου και της ευρύτερης περιοχής.
Η ανάπτυξη του σχολείου δεν ολοκληρώθηκε με την έναρξη της λειτουργίας του. Κατά τα πρώτα χρόνια συνεχίστηκε η συμπλήρωση και αναβάθμιση των υποδομών του. Χαρακτηριστικά, το 2005 ο Δήμος Αγίου Αθανασίου προχώρησε σε διαδικασία για την προσθήκη αποδυτηρίων στο Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου, γεγονός που καταδεικνύει τη σταδιακή ανάπτυξη των εγκαταστάσεων ανάλογα με τις ανάγκες της σχολικής κοινότητας.
Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στη διαμόρφωση του οδικού δικτύου και στην ασφαλή πρόσβαση προς τη νέα σχολική μονάδα. Σε επίσημα έγγραφα της Δημοκρατίας του 2005 συναντάται αναφορά σε απαλλοτρίωση ακίνητης ιδιοκτησίας για τον «περιμετρικό δρόμο για το νέο Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου». Η αναφορά αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό τεκμήριο της ευρύτερης προσπάθειας που απαιτήθηκε για την ολοκλήρωση των υποδομών γύρω από το σχολικό συγκρότημα.
Το ζήτημα της πρόσβασης στο σχολείο συνέχισε να απασχολεί τις τοπικές αρχές και τα επόμενα χρόνια. Μεταγενέστερες αναφορές καταγράφουν προσπάθειες του Δήμου Αγίου Αθανασίου για περαιτέρω βελτίωση του οδικού δικτύου της περιοχής, περιλαμβανομένης της κατασκευής γέφυρας πάνω από το αργάκι της Σφαλαγγιώτισσας και της βελτίωσης τμημάτων του οδικού δικτύου που εξυπηρετούσαν την πρόσβαση προς το Γυμνάσιο. Η εξέλιξη αυτή φανερώνει πόσο στενά συνδεδεμένη υπήρξε η ανάπτυξη του σχολείου με την παράλληλη πολεοδομική ανάπτυξη ολόκληρης της περιοχής.
Στα χρόνια που ακολούθησαν, το Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου εδραιώθηκε στον εκπαιδευτικό χάρτη της Λεμεσού και ανέπτυξε παρουσία που ξεπερνούσε τα στενά όρια της σχολικής αίθουσας. Μαθητές και μαθήτριές του συμμετείχαν σε εκπαιδευτικά προγράμματα, πολιτιστικές και κοινωνικές δράσεις, επιστημονικές δραστηριότητες και μαθητικούς αγώνες, εκπροσωπώντας το σχολείο σε επαρχιακό και παγκύπριο επίπεδο.
Χαρακτηριστικό κεφάλαιο αυτής της πορείας αποτελεί η παρουσία του σχολείου στον αθλητισμό. Ήδη το 2009 καταγράφεται πρώτη παγκύπρια θέση του Γυμνασίου Αγίου Αθανασίου στην ομαδική βαθμολογία του Δρόμου σε Ανώμαλο Έδαφος Θηλέων Γυμνασίων. Λίγα χρόνια αργότερα, το 2012, η ομάδα καλαθοσφαίρισης αγοριών του σχολείου αναδείχθηκε Παγκύπρια Πρωταθλήτρια Γυμνασίων, επικρατώντας στον τελικό του Grammar School Λευκωσίας με 54-41. Οι επιτυχίες αυτές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης παράδοσης συμμετοχής των μαθητών και μαθητριών του σχολείου στον σχολικό αθλητισμό.
Παράλληλα, το Γυμνάσιο ακολούθησε τις εξελίξεις της σύγχρονης κυπριακής εκπαίδευσης, διευρύνοντας σταδιακά τον παιδαγωγικό και κοινωνικό του ρόλο. Η συνεργασία με πανεπιστήμια, οργανισμούς και άλλους φορείς έδωσε στους μαθητές και στις μαθήτριες ευκαιρίες να έρθουν σε επαφή με τη σύγχρονη επιστήμη, την τεχνολογία, το περιβάλλον, τον πολιτισμό και τον επαγγελματικό προσανατολισμό. Ενδεικτικά, το 2024 το σχολείο φιλοξένησε εκπαιδευτική δράση του Κέντρου Αριστείας ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΗΣ του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου, μέσα από την οποία μαθητές και μαθήτριες της Γ΄ Γυμνασίου είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν καλύτερα τον κόσμο του Διαστήματος, των δορυφόρων και της παρατήρησης της Γης.
Η εξέλιξη των εγκαταστάσεων και η μέριμνα για την ασφάλεια της σχολικής κοινότητας συνεχίστηκαν και κατά τις επόμενες δεκαετίες. Μεταξύ άλλων, καταγράφεται το 2020 διαδικασία της Σχολικής Εφορείας Αγίου Αθανασίου για την κατασκευή περίφραξης και την τοποθέτηση θυροτηλεφώνου στο Γυμνάσιο. Οι παρεμβάσεις αυτές αποτελούν μέρος μιας συνεχούς διαδικασίας προσαρμογής των σχολικών εγκαταστάσεων στις μεταβαλλόμενες ανάγκες της εκπαίδευσης και της κοινωνίας.
Περισσότερο, όμως, από τα κτήρια, τους αριθμούς και τις διακρίσεις, την πραγματική ιστορία του Γυμνασίου Αγίου Αθανασίου τη συνθέτουν οι άνθρωποί του. Οι χιλιάδες μαθητές και μαθήτριες που πέρασαν από τις αίθουσές του, οι εκπαιδευτικοί που υπηρέτησαν σε αυτό, οι Διευθύνσεις και οι Βοηθοί Διευθυντές που ανέλαβαν κατά καιρούς την ευθύνη της διοίκησής του, το διοικητικό και βοηθητικό προσωπικό, οι γονείς και οι οργανωμένοι φορείς της τοπικής κοινωνίας αποτελούν όλοι μέρος της συλλογικής του μνήμης.
Από το 1999 μέχρι σήμερα, γενιές παιδιών έζησαν στο Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου τρία από τα σημαντικότερα χρόνια της μαθητικής τους ζωής. Στις αίθουσες, στα εργαστήρια, στις αυλές, στις αθλητικές εγκαταστάσεις και στους υπόλοιπους χώρους του σχολείου δημιουργήθηκαν φιλίες, καλλιεργήθηκαν γνώσεις και δεξιότητες, αναπτύχθηκαν ενδιαφέροντα, αναδείχθηκαν ταλέντα, διαμορφώθηκαν χαρακτήρες και τέθηκαν οι βάσεις για τη μετέπειτα πορεία των αποφοίτων του.
Σήμερα, περισσότερο από ένα τέταρτο του αιώνα μετά την ίδρυσή του, το Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου συνεχίζει την πορεία του ως αναπόσπαστο μέρος της εκπαιδευτικής και κοινωνικής ζωής της περιοχής. Έχοντας πίσω του μια διαδρομή που συμβαδίζει με τη σύγχρονη ανάπτυξη του Αγίου Αθανασίου, διατηρεί τη μνήμη και την παράδοση των προηγούμενων χρόνων και, ταυτόχρονα, στρέφει το βλέμμα του προς το μέλλον και τις απαιτήσεις του σύγχρονου σχολείου.
Η ιστορία του Γυμνασίου Αγίου Αθανασίου δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή ημερομηνιών, κτηρίων και γεγονότων. Είναι πρωτίστως η ιστορία μιας ζωντανής εκπαιδευτικής κοινότητας. Μια ιστορία που ξεκίνησε το 1999 και συνεχίζει να γράφεται καθημερινά από τους μαθητές και τις μαθήτριες, τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς και όλους όσοι αποτελούν τη μεγάλη οικογένεια του σχολείου, με σταθερό προσανατολισμό στη γνώση, στην παιδεία, στον πολιτισμό, στον σεβασμό και στον άνθρωπο.
